Neurofibromatoza typu 2 (NF2): przyczyny i objawy

Neurofibromatoza typu 2 (NF2) jest rzadką chorobą genetyczną prowadzącą do powstawania licznych guzów w obrębie układu nerwowego. Najbardziej charakterystyczną cechą choroby jest obecność obustronnych nerwiaków nerwu słuchowego, powodujących postępującą utratę słuchu. Choroba jest spowodowana mutacjami w genie NF2, który koduje białko merlinę. Wczesne wykrycie choroby umożliwia monitorowanie jej przebiegu i wdrożenie odpowiedniego leczenia. W poniższym artykule wyjaśniamy jakie są objawy nerwiakowłókniakowatości typu 2 oraz czym się różni NF1 od NF2.

Czym jest neurofibromatoza typu 2?

Neurofibromatoza typu 2 (NF2) jest rzadką, uwarunkowaną genetycznie chorobą, należącą do grupy tzw. fakomatoz, czyli zespołów chorobowych charakteryzujących się powstawaniem licznych guzów wywodzących się z komórek układu nerwowego. Najbardziej charakterystyczną cechą tej choroby jest obecność obustronnych nerwiaków osłonkowych nerwu przedsionkowo-ślimakowego, które mogą prowadzić do stopniowej utraty słuchu oraz zaburzeń równowagi.

Neurofibromatoza typu 2 może ujawniać się w różnym wieku, jednak pierwsze objawy najczęściej pojawiają się w okresie młodzieńczym lub we wczesnej dorosłości. W odróżnieniu od neurofibromatozy typu 1, w której dominują zmiany skórne, w neurofibromatozie typu 2 głównym problemem klinicznym są guzy rozwijające się w obrębie układu nerwowego.

Przyczyną choroby są mutacje w genie NF2, który znajduje się na chromosomie 22. Gen ten koduje białko zwane merliną. W przypadku mutacji w genie NF2 dochodzi do utraty funkcji merliny, co sprzyja niekontrolowanemu podziałowi komórek osłonkowych nerwów oraz powstawaniu guzów.

Neurofibromatoza typu 2 – rodzaje

Neurofibromatoza typu 2 może przebiegać z różnym nasileniem objawów klinicznych. W praktyce klinicznej wyróżnia się kilka postaci choroby, które różnią się wiekiem pojawienia się pierwszych objawów oraz tempem rozwoju zmian nowotworowych.

Jedną z postaci jest umiarkowana neurofibromatoza typu 2, w której objawy pojawiają się zwykle około 25 roku życia. W tej postaci choroby dominują obustronne nerwiaki osłonkowe nerwu przedsionkowo-ślimakowego, prowadzące do stopniowej utraty słuchu oraz zaburzeń równowagi. 

Drugą postacią jest tzw. wczesny lub ciężki wariant choroby, określany niekiedy jako postać Wisharta. W tej formie objawy pojawiają się już w dzieciństwie, a choroba przebiega bardziej agresywnie. 

NF2 – objawy

Objawy neurofibromatozy typu 2 wynikają przede wszystkim z obecności guzów rozwijających się w obrębie układu nerwowego. Najbardziej charakterystycznym objawem choroby jest postępująca utrata słuchu spowodowana obecnością nerwiaków osłonkowych nerwu przedsionkowo-ślimakowego. Pacjenci mogą początkowo odczuwać pogorszenie słyszenia w jednym uchu, które z czasem obejmuje również drugą stronę. Oprócz utraty słuchu często pojawiają się także szumy uszne oraz zaburzenia równowagi. Pacjenci mogą doświadczać zawrotów głowy, trudności w utrzymaniu stabilnej postawy oraz problemów z koordynacją ruchów.

W przebiegu nerwiakowłókniakowatości typu 2 mogą rozwijać się również guzy w obrębie opon mózgowo-rdzeniowych. Zmiany te mogą powodować bóle głowy, zaburzenia widzenia, drgawki lub inne objawy neurologiczne w zależności od ich lokalizacji. Częstym objawem są także guzy rozwijające się w obrębie rdzenia kręgowego. Mogą one prowadzić do bólu pleców, osłabienia kończyn, zaburzeń czucia oraz trudności w chodzeniu. U części pacjentów obserwuje się również zmiany oczne, takie jak zaćma, która może pojawiać się już w młodym wieku. W przeciwieństwie do neurofibromatozy typu 1 zmiany skórne występują rzadziej i mają zwykle łagodniejszy charakter.

Postęp choroby prowadzi do narastania objawów neurologicznych, które mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów. W niektórych przypadkach rozwój licznych guzów w obrębie ośrodkowego układu nerwowego może prowadzić do poważnej niepełnosprawności.

Neurofibromatoza typu 2 – dziedziczenie 

Neurofibromatoza typu 2 jest chorobą dziedziczoną w sposób autosomalny dominujący. Oznacza to, że obecność jednej kopii zmutowanego genu NF2 wystarcza do rozwoju choroby. Osoba dotknięta chorobą ma 50% ryzyko przekazania mutacji potomstwu.

Około połowa przypadków neurofibromatozy typu 2 wynika z dziedziczenia mutacji od jednego z rodziców, natomiast pozostałe przypadki są wynikiem nowych mutacji powstających spontanicznie w komórkach rozrodczych. Takie mutacje określa się jako mutacje de novo.

Istotnym zjawiskiem w tej chorobie jest również mozaikowość genetyczna. W takich sytuacjach mutacja występuje tylko w części komórek organizmu. Może to prowadzić do łagodniejszego przebiegu choroby oraz trudności w jej diagnostyce.

Ze względu na genetyczny charakter choroby bardzo ważnym elementem opieki nad pacjentami jest poradnictwo genetyczne. Umożliwia ono ocenę ryzyka przekazania choroby kolejnym pokoleniom oraz rozważenie możliwości diagnostyki prenatalnej.

Rozpoznanie

Rozpoznanie neurofibromatozy typu 2 opiera się na analizie objawów klinicznych, badaniach obrazowych oraz diagnostyce genetycznej. Jednym z najważniejszych elementów diagnostyki jest wykazanie obecności nerwiaków osłonkowych nerwu przedsionkowo-ślimakowego w badaniu rezonansu magnetycznego. Rezonans magnetyczny mózgu i rdzenia kręgowego umożliwia również wykrycie innych guzów charakterystycznych dla tej choroby, takich jak oponiaki czy wyściółczaki. Badanie to odgrywa kluczową rolę zarówno w rozpoznaniu choroby, jak i w monitorowaniu jej przebiegu.

W diagnostyce wykorzystuje się także badania audiologiczne, które pozwalają ocenić stopień uszkodzenia słuchu. U pacjentów z podejrzeniem choroby wykonuje się również badania okulistyczne w celu wykrycia charakterystycznych zmian w obrębie soczewki oka.

Postawienie rozwiązania możliwe jest również dzięki badaniom genetycznym umożliwiającym identyfikację mutacji w genie NF2. Współczesne metody diagnostyki molekularnej pozwalają na wykrycie większości patogennych wariantów genetycznych odpowiedzialnych za rozwój choroby.

Wczesne rozpoznanie nerwiakowłókniakowatości typu 2 ma istotne znaczenie, ponieważ umożliwia regularne monitorowanie stanu pacjenta oraz wczesne wykrywanie rozwijających się guzów. Dzięki temu możliwe jest wdrożenie odpowiedniego leczenia chirurgicznego lub radioterapii w momencie, gdy zmiany są jeszcze niewielkie. Długość życia pacjentów z nerwiakowłókniakowatością typu 2 zależy od postaci choroby, jej nasilenia oraz czasu rozpoznania.